De Raad van State heeft haar advies aan het kabinet gegeven over de wet VBAR. Het arbeidsmarktpakket van het vorige en huidige kabinet, leiden niet tot een fundamentele hervorming van de arbeidsmarkt. Het wetsvoorstel VBAR biedt geen oplossing op de bestaande problemen rondom ondernemerschap, schijnzelfstandigheid en biedt onvoldoende bescherming via sociale zekerheid. De oproep is om de arbeidsmarkt écht te hervormen.
Raad van State: VBAR houdt problemen arbeidsmarkt in stand
“Er zijn fundamentele en brede problemen op de arbeidsmarkt… De aanpak van de regering om de arbeidsmarkt via deze wetsvoorstellen te hervormen schiet tekort, omdat deze de arbeidsmarkt niet fundamenteel hervormt.” De kritiek vanuit de Raad van State op de wetsvoorstellen van het kabinet is fors. Dit is positief voor zelfstandigen, die hun positie met de concept wet VBAR verder zagen verslechteren. De RvS hoort in een wetgevingstraject zoals de VBAR advies te geven en deed dat nu ook. De boodschap van het vorige kabinet dat er “meer evenwicht op de arbeidsmarkt” zou komen, met “meer zekerheid voor werkenden” en “meer wendbaarheid voor ondernemers” blijkt niet aan de orde. “Aan de oplossing van de problemen op de arbeidsmarkt zal het wetsvoorstel VBAR slechts beperkt bijdragen”, zo stelt het adviesorgaan met de Koning als voorzitter. Sterker nog, ook al is de “handhaving op de wet DBA is waarschijnlijk effectiever dan de VBAR“, ook “zal dat (de wet DBA, red.) de onderliggende problematiek niet wegnemen.” Daarmee schieten zowel de wet DBA als de wet VBAR tekort.
De wet VBAR in het kort
De huidige aanpak van schijnzelfstandigheid is gebaseerd op de wet DBA. Deze wet is in 2016 ingevoerd, maar werd nooit gehandhaafd. Vanaf 1 januari 2025 moet daarmee gestart worden. De wet biedt echter voortdurend ruimte voor interpretatie, omdat de discussie over wel of geen gezag alle kanten uit gaat. Onlangs liet de Belastingdienst zelf zien dat zij de werking van de wet DBA niet precies uit kan leggen. Handhaven op een wet die je niet uit kunt leggen brengt een gevoel van onrechtvaardigheid en leidt logischerwijs tot veel kritiek. Dat moest anders. Hoe kwam de VBAR tot stand?
- Voor het vorige kabinet was het vaste dienstverband ‘de norm’. Het huidige kabinet nam dit over;
- Hoe meer mensen in een dienstverband werken, hoe meer premie inkomsten voor sociale zekerheid. Conclusie: vaste dienstverband = solidair;
- Gevolg: in het zzp dossier gaat het al lang niet meer over de positie van de zzp’er, maar over een verplicht dienstverband;
- De wet DBA werkt echter sinds 2016 niet goed. Het onderwerp ‘gezag’ blijft grijs gebied. De oplossing werd gezocht in een nieuwe zzp wet;
- Het doel van de minister werd om bij de ‘beoordeling van de arbeidsrelatie’ van zzp’ers, het dienstverband zo vaak mogelijk verplicht te stellen;
- Hier werd een argument bij gezocht. En gevonden. Het Deliveroo arrest. Pizza bezorgers werken ‘ingebed’ en werken in.. een dienstverband!;
- Zo ontstond de concept wet ‘Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties’ (VBAR). De kern? Inbedding van werk = gedwongen dienstverband.
- De kritiek op de concept wet was enorm, maar minister van Gennip trok zich daar niets van aan. Ze leverde een 2e concept in die hetzelfde was als het eerste;
- Ook dit kabinet stoomt simpelweg door. Zij nam het pakket aan maatregelen voor de arbeidsmarkt simpelweg over. Ex-minister van Gennip was trots;
- Nu blijkt dat het arbeidsmarktpakket van minister van Gennip en opvolger van Hijum een onvoldoende scoort. De RvS geeft aan dat het tekort schiet;
Voor zzp’ers in de zorg is deze ontwikkeling van belang. De 2e concept wet VBAR zat vol met (onterechte) verwijten aan het adres van zzp’ers in de zorg.
Het vaste dienstverband is niet langer de norm
De wet VBAR moet van tafel en het hanteren van deze versie van het vaste dienstverband als ‘norm’ is niet langer passend. De VBAR belemmert zelfstandig ondernemerschap nog meer dan de wet DBA dat doet. Deze concept zzp wet kijkt op een verouderde manier naar de arbeidsmarkt, het werkgeverschap en stelt het vaste dienstverband nog steeds centraal. Dit heeft geen relatie meer met de praktijk. De arbeidsmarkt heeft zich de afgelopen decennia juist steeds meer ontwikkeld richting flexibiliteit en diversiteit in werkvormen. Daarin speelt zelfstandig ondernemerschap een steeds grotere rol. De commissie Borstlap gaf enkele jaren geleden een aanzet, maar daar werd niet integraal iets mee gedaan. Het werd shoppen op onderdelen voor de politiek en het arbeidsmarkt pakket van van Gennip schiet dus tekort. Werkgevers in de zorg wisten het vaste dienstverband de afgelopen decennia niet te verbeteren en onttrekken zich aan jarenlang onafhankelijk onderzoek dat laat zien dat zij de leegloop in de zorg zelf veroorzaken. Inmiddels roepen zij zzp’ers op om ‘solidair’ te zijn en ook te kiezen voor een vast dienstverband. Hierbij wordt vooral het argument gebruikt dat er sprake is van ‘ingebed’ werk en de Deliveroo uitspraak. Alsof de VBAR er al is. Het tegenovergestelde is het geval.
